Sét lan truyền là gì? Nguyên nhân, tác hại và cách chống sét hiệu quả cho nhà và công trình

Nhiều người nghĩ rằng chỉ khi sét đánh trực tiếp vào nhà hoặc công trình mới gây hư hại. Trên thực tế, phần lớn sự cố cháy nổ, hỏng thiết bị điện và mất dữ liệu lại đến từ một mối nguy “vô hình” hơn: sét lan truyền. Đây là hiện tượng xung điện áp cao truyền theo đường dây điện, cáp mạng hoặc hệ thống kim loại, len lỏi vào sâu bên trong công trình và phá hỏng các thiết bị nhạy cảm như modem, camera, máy tính, biến tần hay hệ thống điều khiển.

Sét lan truyền là gì?

Sét lan truyền (Surge Current) là hiện tượng tăng vọt điện áp đột ngột trên các đường dây dẫn (điện lực, tín hiệu viễn thông, mạng internet…) khi có một cú sét đánh vào vị trí lân cận hoặc đánh trực tiếp vào đường dây. Luồng điện áp cao này sẽ di chuyển dọc theo dây dẫn, xâm nhập vào thiết bị và phá hủy linh kiện bên trong.

Tại sao thiết bị điện tử dễ bị hỏng dù không bị sét đánh trực tiếp?

Ngay cả khi sét đánh cách xa nhà bạn hàng km, nó vẫn tạo ra một từ trường biến thiên cực mạnh. Từ trường này cảm ứng lên các đường dây kim loại, tạo ra xung điện áp cao (vài nghìn Volt), vượt quá khả năng chịu đựng của các thiết bị như TV, tủ lạnh, máy tính hay hệ thống camera, dẫn đến cháy nổ mạch điện ngay lập tức.

Sét lan truyền khác gì sét đánh trực tiếp?

• Sét đánh trực tiếp: Tia sét đánh thẳng vào công trình, cột thu lôi hoặc vật thể.
• Sét lan truyền: Không cần đánh trúng, chỉ cần sét xảy ra gần đó là xung điện đã có thể “chạy” theo dây dẫn vào trong nhà.

👉 Thực tế, sét lan truyền là nguyên nhân phổ biến hơn gây hỏng thiết bị điện tử trong dân dụng và nhà xưởng.

Sự khác biệt giữa sét trực tiếp và sét lan truyền là gì?

Sét lan truyền đi vào nhà bằng con đường nào?

Sét lan truyền thường xâm nhập qua:

• Đường dây điện EVN
• Cáp mạng Internet, cáp camera, cáp tín hiệu điều khiển
• Hệ thống kim loại nối đất như ống nước, khung thép, thang máng cáp

Chỉ cần một đường dẫn không được bảo vệ đúng cách, xung sét có thể lan sang toàn bộ hệ thống.

Dấu hiệu cho thấy nhà bạn bị sét lan truyền?

Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

• Modem, router, camera “chết” sau cơn giông
• Thiết bị điện bật không lên, cháy nguồn, chập mạch
• Aptomat hoặc cầu chì nhảy liên tục
• Hệ thống điều khiển, PLC, inverter báo lỗi bất thường

Sét lan truyền gây hại như thế nào?

Tác hại của sét lan truyền không chỉ dừng ở việc hỏng thiết bị:

• Mất dữ liệu trong máy tính, server, hệ thống giám sát
• Gián đoạn sản xuất với nhà máy, trạm bơm, hệ thống tự động hóa
• Nguy cơ cháy nổ do chập điện, quá áp kéo dài
• Chi phí sửa chữa và thay thế thiết bị rất lớn

Nhà có cột thu lôi rồi có cần chống sét lan truyền không?

Có.
Cột thu lôi chỉ bảo vệ khỏi sét đánh trực tiếp, không ngăn được xung điện lan theo dây dẫn.
Muốn bảo vệ toàn diện, cần kết hợp:

• Hệ thống chống sét trực tiếp
• Thiết bị chống sét lan truyền (SPD) cho nguồn điện và tín hiệu

Cách phòng tránh sét lan truyền?

Sử dụng thiết bị chống sét lan truyền (SPD), lắp đặt hệ thống tiếp đất chuẩn, kiểm tra định kỳ hệ thống điện.

Thiết bị chống sét lan truyền (SPD) hoạt động như thế nào?

Thiết bị chống sét lan truyền (Surge Protective Device – SPD) đóng vai trò như một “cửa xả” thông minh.

• Trong điều kiện bình thường, nó không ảnh hưởng đến dòng điện.
• Khi xuất hiện xung điện cao đột ngột, SPD sẽ ngay lập tức chuyển hướng dòng điện dư thừa xuống hệ thống tiếp địa (tiếp đất), ngăn không cho điện áp cao chạy qua thiết bị đang sử dụng.

Có nên lắp đặt thiết bị chống sét cho gia đình không?

Câu trả lời là Rất cần thiết. Trong thời đại hiện nay, giá trị của các thiết bị điện tử (Smart TV, máy lạnh Inverter, hệ thống nhà thông minh) thường rất lớn. Việc đầu tư một hệ thống chống sét lan truyền có chi phí thấp hơn rất nhiều so với thiệt hại nếu chẳng may xảy ra sự cố cháy nổ đồng loạt các thiết bị này.

Có những loại chống sét lan truyền nào?

Theo tiêu chuẩn IEC, SPD thường chia thành:

• Type 1: Chống sét lan truyền do sét đánh trực tiếp hoặc rất gần (lắp ở đầu nguồn)
• Type 2: Bảo vệ cho hệ thống điện trong nhà, tủ phân phối
• Type 3: Bảo vệ thiết bị nhạy cảm ở cuối đường dây như máy tính, server, camera

Nên lắp chống sét lan truyền ở đâu trong nhà?

Vị trí lắp phổ biến gồm:

• Tủ điện tổng (đầu vào nguồn điện)
• Tủ phân phối tầng, tủ máy
• Trước các thiết bị quan trọng như: server, biến tần, hệ thống camera, mạng LAN

Sét lan truyền có ảnh hưởng đến Internet và camera không?

Có, và rất thường xuyên.
Cáp mạng và cáp camera là “đường dẫn lý tưởng” cho xung sét. Khi sét xảy ra gần, xung điện có thể chạy theo dây mạng, làm hỏng:

• Modem, router
• Switch mạng
• Đầu ghi camera, camera IP

Làm sao để chống sét lan truyền hiệu quả nhất?

Giải pháp hiệu quả cần kết hợp 3 yếu tố:

1. Hệ thống tiếp địa đạt chuẩn (điện trở đất thấp, kết nối chắc chắn)
2. Lắp SPD đúng cấp (Type 1, 2, 3) theo từng vị trí
3. Bảo vệ cả nguồn và tín hiệu (điện, mạng, điều khiển)

Chi phí lắp chống sét lan truyền có cao không?

Chi phí thường thấp hơn rất nhiều so với giá trị thiết bị cần bảo vệ.
Với nhà dân, chi phí chỉ từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng.
Với nhà xưởng, trung tâm dữ liệu, chi phí cao hơn nhưng giúp tránh thiệt hại hàng chục, hàng trăm triệu đồng khi xảy ra sự cố.

Có tiêu chuẩn nào cho chống sét lan truyền?

 Có, phổ biến là IEC 61643 và các tiêu chuẩn quốc gia về hệ thống chống sét và tiếp đất.

Tóm Lại

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn có cái nhìn rõ nét hơn về nguy cơ từ sét lan truyền và cách bảo vệ ngôi nhà của mình. Đừng để “mất bò mới lo làm chuồng”, việc chủ động trang bị hệ thống SPD là giải pháp an toàn và kinh tế nhất về lâu dài.

Bạn có muốn tôi tư vấn cụ thể hơn về cách lựa chọn thiết bị chống sét (SPD) phù hợp cho hộ gia đình hay các tiêu chuẩn lắp đặt kỹ thuật không? Liên hệ Cty Huy Hoàng để được tư vấn miễn phí.

 Liên hệ tư vấn – khảo sát hệ thống chống sét lan truyền miễn phí

Bạn cần hỗ trợ chọn thiết bị SPD cho công trình?
 Gọi ngay hotline  : 0935 384 279
 Gửi sơ đồ tủ điện để được báo giá chi tiết
 Dịch vụ thi công – bảo trì trọn gói, đúng tiêu chuẩn TCVN & IEC